Gevoel en gevoelens…

Er is veel aan de hand in de wereld. Emoties wisselen elkaar in rap tempo af, van euforisch geluk tot diep verdriet, alles komt voorbij. Op de radio hoorde ik een verslag van een journaliste die op locatiebezoek was op een basisschool. Er werd gesproken over de goals van Wout Weghorst van Ajax, over de zoveelste herfststorm (met maar liefst zes klinkers achter elkaar!) en over de vreselijke gebeurtenissen in het Midden-Oosten. Over dat laatste onderwerp ging een kort gesprekje met een leerling uit groep 7. De vraag was: “Wat voel je bij alles wat er in het Midden-Oosten gebeurt?” Ik dacht nog bij mezelf: wat een ingewikkelde vraag voor een kind van om en nabij 11, maar oké.

Zonder enige aarzeling antwoordde het kind: “Als ik aan die oorlog denk, heb ik eigenlijk twee gevoelen: verdriet en angst.”

Twee gevoelen, daar moest ik even over nadenken. Heel logisch dat het meisje van 11 het heeft over gevoelen, als meervoud van gevoel. Apart, want we kennen wel gevoelens, maar als meervoudsvorm van gevoel klopt dat niet. Dat wil zeggen: ooit was gevoelen wel het meervoud van gevoel, maar dat werd weinig gebruikt.

Er is wel een verschil tussen gevoel en gevoelens, namelijk dat gevoel iets is wat je daadwerkelijk voelt, het vermogen om te voelen, bijvoorbeeld ik heb een beklemmend gevoel in mijn maag. Of het gevoel is wederzijds – ik voel precies hetzelfde. 

Gevoelens slaan meer op emoties, bijvoorbeeld: hij vindt het vervelend om over zijn gevoelens te praten. De betekenissen liggen natuurlijk heel dicht bij elkaar, maar het is wel frappant dat het lijkt of het woord gevoel geen meervoud heeft en het woord gevoelens geen enkelvoud.

Het woord geld kent ook geen meervoud. Je zegt niet: “Ik heb zeven gelden bij me”. Ook water kent geen meervoud, of zand. Het zijn zaken die je in hun geheel ziet, nooit in delen. ‘Tafels’, ‘stoelen’ en ‘krukken’ passen zich moeiteloos aan de meervoudsvorm aan, maar ze hebben dan ook tastbare, meetbare eigenschappen. Je kunt er letterlijk drie of vier naast elkaar zetten. Maar twee gevoelen, dat klinkt gek.

Er zijn ook woorden die voornamelijk in de meervoudsvorm worden gebruikt, zonder dat men dat weet. Het woord media bijvoorbeeld, dat is het meervoud van medium. Vaak wordt het woord media in het enkelvoud vervoegd: “De media besteedt veel aandacht aan de zaak.” Of “De media heeft veel invloed op de jeugd van tegenwoordig.” In dergelijke zinnen is het onderwerp van de zin (media – meervoud) niet in balans met de persoonsvorm van de zin (resp. besteedt en heeft). Er is in dezen sprake van incongruentie.

Ook fout: “Een aantal mensen hebben de marathon gelopen”. Het gaat hier maar om één aantal, dus het moet zijn: “Een aantal mensen heeft de marathon gelopen”.

Klinkt gek? Dat is een kwestie van taalgevoel. Of gevoelens van taal…