Tijmen (22) maakt gratis website om mensen te wapenen tegen online oplichting

BORCULO – Een nepbericht van de bank, een WhatsAppje van een zogenaamd nieuw telefoonnummer of een verdachte link: voor wie dagelijks met computers werkt zijn de signalen vaak snel zichtbaar, maar lang niet iedereen weet waarop men moet letten. De 22-jarige Tijmen Bottinga uit Borculo merkte in zijn werk hoe vaak mensen twijfelen over de betrouwbaarheid van digitale berichten. Daarom bouwde hij Spamwijzer.nl, een gratis platform dat in gewone taal uitlegt hoe mensen online oplichting kunnen herkennen én wat ze moeten doen als het toch misgaat. 

Door Maxim Textor

Tijmen werkt in de IT-ondersteuning, daar krijgt hij regelmatig vragen over verdachte e-mails en links. Eerder werkte hij op een school, waar hij ook geregeld van medewerkers de vraag kreeg of een bericht of link wel te vertrouwen was. “Het is eigenlijk gaandeweg bij me ingeslopen”, vertelt Tijmen. “Ik dacht: we weten allemaal wel iets van nepmails en fraude, maar bijvoorbeeld met een nepagent aan de deur is dat alweer anders. Ik kan het van mond tot mond vertellen en hopen dat het zoveel mogelijk mensen bereikt, maar ik kan het ook digitaal beschikbaar stellen.”

Niet alleen voor ouderen
Hoewel Tijmen bij het ontwikkelen van de website nadrukkelijk aan oudere mensen dacht, ziet hij niet alleen die groep als kwetsbaar. “Je kunt het beter onder de groep mensen die minder vaardig zijn met computers en telefoons scharen”, legt hij uit. “Dat kan ook een heel jong iemand zijn. Iemand kan bijvoorbeeld in een fabriek of achter de bar werken en in zijn werk weinig met dit soort informatie te maken hebben.”

Volgens Tijmen wordt het steeds belangrijker om alert te blijven. Oplichters sturen berichten bovendien op grote schaal. “Vroeger ging het misschien nog veel meer met de hand. Tegenwoordig worden duizenden adressen tegelijk benaderd. Ze gooien een mail eruit en kijken gewoon wie reageert. Het wordt helaas steeds slimmer.”

Dat betekent volgens hem niet dat mensen ieder bericht met wantrouwen moeten bekijken, maar vooral dat ze moeten weten waar ze op kunnen letten. Een link in een bericht is daarvan een belangrijk voorbeeld. “Je krijgt bijvoorbeeld een mail van je bank met de melding dat iemand geprobeerd heeft in te loggen en dat je op een link moet drukken om je account te beveiligen. De link zit vaak verstopt achter een knop, waardoor je in eerste instantie niet ziet waar je naartoe gaat.”

Wie met de muis boven zo’n knop gaat staan, kan volgens Tijmen vaak al zien dat het adres niet klopt. “Je verwacht bijvoorbeeld rabobank.nl, maar ziet dan een heel ander adres. Daar zit vaak het risico. Mensen vullen vervolgens hun gegevens in en die worden opgeslagen. Wat daar later mee gebeurt, hangt af van welke gegevens ze hebben buitgemaakt.”

Ook WhatsApp-fraude is volgens de Borculoër een goed voorbeeld van hoe eenvoudig mensen in de val kunnen lopen. “Het begint heel onschuldig met: ‘Hoi mam, ik heb een nieuw nummer.’ Je kent het nummer niet, maar denkt misschien meteen: dat zal mijn zoon of dochter wel zijn.” Vervolgens komt het financiële verhaal. “Er is altijd een geldprobleem. De telefoon is bijvoorbeeld kapot en er moet een nieuwe komen. Het kan dus in een linkje zitten, maar ook in een 06-nummer of zelfs aan de deur gebeuren.”

Op Spamwijzer.nl probeert Tijmen de verschillende vormen van fraude overzichtelijk uit te leggen. Bezoekers vinden er onder meer informatie over bankfraude, nepberichten, fraude via Marktplaats en valse betaalverzoeken. De website moet volgens hem vooral praktisch zijn.

“Het is echt een informerend platform. Iemand kan denken: help, ik moet iets doen, maar ik weet niet wat. Dan hoop ik dat diegene bij mij terechtkomt. Als iemand nog twijfelt, kan die contact met mij opnemen. Maar als iemand al gegevens heeft ingevuld, verwijs ik ook direct door naar de Fraudehelpdesk.”

Geen verdienmodel
Aan het initiatief zit geen verdienmodel vast. Tijmen wil geen advertenties plaatsen en bezoekers hoeven niet te betalen voor de informatie. “Ik denk dat je het wel een soort liefdadigheidsproject kunt noemen. Het gaat mij om het helpen. Ik vind niet dat dit achter een betaald iets moet zitten.”
Het idee past bij een bredere interesse in informatiebeveiliging. Hij is nog jong en werkt pas enkele jaren in de IT, maar leert naar eigen zeggen vooral door ervaringen van anderen te verzamelen. “Ik lees veel, houd het nieuws bij en leer vooral van collega’s. Iedereen heeft kennis en deelt die met elkaar. Daar word je zelf ook steeds beter van.”

De website is sinds 23 juli online en bevat inmiddels zestien informatiepagina’s, naast de hoofdpagina. Tijmen wil het aantal onderwerpen de komende tijd uitbreiden. Nieuwe vormen van fraude ontstaan immers voortdurend. “Iedere dag komt er wel weer een manier naar boven. Mijn visie is om het steeds verder uit te breiden.”

Gevonden worden
De eerste reacties komen vooralsnog vooral uit zijn eigen omgeving. “Familie en vrienden hebben het natuurlijk gezien, maar het moet nog groeien. Google heeft tijd nodig om een website te indexeren. Er zijn natuurlijk ook al grote partijen zoals de Belastingdienst en de Fraudehelpdesk.”
Juist daarom hoopt hij dat meer mensen de website weten te vinden. Niet om zelf bekend te worden, benadrukt hij, maar om de informatie onder de aandacht te brengen bij mensen die er iets aan kunnen hebben.
“De krant wordt veel gelezen door de doelgroep waar ik het wellicht op richt. Het bereik is daarom goed. Of iemand het rechtstreeks leest, of bijvoorbeeld denkt: dit is handig om aan mijn moeder van 65 door te geven, maakt mij eigenlijk niet uit. Zolang het bericht maar wordt verspreid.”

Voor de toekomst wil hij vooral luisteren naar de mensen die de website gebruiken. “Ik hoop op reacties en vragen. Op basis daarvan kan ik kijken waar behoefte aan is. Zo kan ik het aanbod steeds meer afstemmen op mijn bezoekers.”